Er zijn veel misverstanden over de islam, maar ook over andere godsdiensten. In recente discussies over migratie, terrorisme, integratie wordt ‘de islam’ voorgesteld als iets wat zelfstandig iets kan doen of veroorzaken. Dat is niet het geval. Gebrek aan kennis over de islam en geloof in het algemeen komen veel voor. En ook de verwarring en vermenging van aspecten als afkomst, geloof en nationaliteit speelt een rol, zowel bij een deel van de gelovigen als bij buitenstaanders. Dit geldt voor alle godsdiensten. Ons voorstel is om meer betrouwbare informatie over de verschillende godsdiensten met elkaar te delen. Daarmee kunnen we op de lagere school beginnen, om er daarna ‘echte discussies’ over te voeren. 

Misverstanden

Er zijn veel misverstanden over islam, maar ook over andere godsdiensten. En er is ook verwarring over aspecten als afkomst, geloof en nationaliteit (verder lezen). Dit geldt voor alle godsdiensten. Wat wij als typisch islamitisch zien of als iets dat vooral bij moslims voorkomt (positie van vrouwen, fundamentalisme e.a.), komt ook voor bij christenen en joden en andere gelovigen. Ook nu nog betekent ‘gereformeerd’ bijvoorbeeld voor veel mensen ‘streng gelovig’, terwijl er ook in de jaren zestig en zeventig al een grote verscheidenheid was aan zware en lichte varianten van gereformeerd-christelijke geloof.

Geloof of gelovigen

In recente discussies over migratie, terrorisme, integratie wordt ‘de islam’ voorgesteld als iets wat zelfstandig iets kan doen of veroorzaken. Dat is niet het geval. Een geloof leeft in de hoofden van de gelovigen. De concrete uitingen vindt men terug in gebouwen (kerken, moskeeën, synagogen e.a.), heilige boeken (Koran, Bijbel, Torah e.a.) en de grote verzamelingen eigen geschriften over het geloof. De heilige boeken zijn vaak voor velerlei uitleg vatbaar, en er zijn ook van alle heilige boeken verschillende versies (handschriften) bekend. De teksten die gelovigen nu gebruiken zijn daarmee altijd het resultaat van beslissingen die gelovigen later hebben genomen. Bij Torah en Qur’an zijn dit bijvoorbeeld beslissingen over de klinkers, die niet in de oorspronkelijke teksten stonden. Die beslissingen zijn interpretaties, en daarover kun je dus van mening verschillen, hoe zorgvuldig die interpretaties ook zijn gedaan. Binnen de christelijke, joodse en islamitische geloofsgemeenschappen worden die discussies ook vanaf het begin tot de dag van vandaag gevoerd. En dan hebben we het nog niet eens over de vertaling naar het dagelijkse leven nu, in het Midden-Oosten of hier.

Het christendom of een richting binnen het christendom

Als je een christen vraagt of hij christen is, dan zal hij vaak antwoorden ‘ja, katholiek’, of ‘Jehova-getuige’, of Gereformeerd …  Veel moslims zullen eerder antwoorden ‘ik ben moslim’. Tegelijkertijd kent ‘de islam’ vele stromingen, niet alleen de bekendere Sunna en Shi’a islam, maar er zijn ook allerlei scholen en richtingen binnen de Sunna islam. En verder zijn er allerlei nationale verschillen. Tenslotte is er bij godsdiensten altijd een onderscheid tussen de officiële godsdienst en de godsdienst van de mensen zelf. In die laatste variant vindt de grootste vermenging plaats met plaatselijke gebruiken, verhalen, en ‘lokale heiligen’. Deze spelen spelen vaak een grote rol  in het leven van alle dag. Bekend zijn de rituelen rondom vruchtbaarheid en geboorte. Dit gebeurt allemaal altijd in alle godsdiensten, ook al zijn de officiële godsdiensten soms tegen.

Wie ben jij?

Consequentie is daarmee dat als iemand zeg: “ik doe dit omdat mijn joodse of christelijke geloof of de islam dat zegt”, dan is dat dus altijd gebaseerd op de versie van het geloof die hij of zij aanhangt. En die versie is het resultaat van een lange reeks beslissingen, die in het verleden (meestal door mannen) genomen zijn. En dat geldt voor alle gelovigen en alle heilige boeken en andere geschriften. Daarmee is het voor die gelovigen niet minder waar of minder noodzakelijk, maar de basis is dus altijd erg specifiek. In een gesprek met een gelovige kan het dus handig zijn om te vragen wat die basis precies is: Nederlandse moslim van Surinaamse afkomst, liberale Nederlandse jood, Nederlandse Jehova getuige?

De vlag is wel die van het geloof, maar is het ook de oorzaak?

Terrorisme is terreur zaaien door angst en geweld. De oorzaak is complex en ook al zeggen terroristen dat zij het doen vanuit de islam, dan nog betekent dat niet dat overheden en burgers zich daar blind op moeten staren. Het zijn bijv. vaak ongetrouwde jonge mannen in achterstandswijken die zich aanmelden. Of jonge mannen in landen waar de haat voor het ‘corrupte Westen’ sterk is. In beide gevallen leven deze mannen in sociale groepen waar de kennis over niet-moslims, de maatschappij in het algemeen etc. sterk gekleurd zijn. Het lid zijn van de groep en het aanhangen van de groepswaarheid zijn belangrijker dan veel Westerlingen zich kunnen voorstellen. Het is erg moeilijk je daarvan los te maken. Het heeft namelijk veel meer consequenties dan gewoon een andere mening hebben. Dit speelt bij radicale moslim jongeren, maar bijv. ook in de staat Israël, waar de staat actief optreedt tegen ‘verraders’ met een andere mening.

De oorzaak is dus complex en ook al zeggen islamitische terroristen dat zij het doen vanuit de islam, dan nog betekent dat niet dat overheden en burgers zich daar blind op moeten staren. De oorzaken moeten we misschien wel dichter bij huis zoeken, en dat is nooit comfortabel. Stel dat we geen achterstandwijken zouden hebben? Stel dat we ouders van jihad-gangers goed zouden begeleiden; hoe verloopt het dan met het jongere broertje van de jihad-ganger?

NB: daarmee worden wij geen ‘directe’ oorzaak, maar we hebben de omstandigheden wel laten ontstaan en groeien. En we kunnen er nu ook samen iets aan gaan doen.

Dus

  • de islam: kan Europa niet veroveren want het is een geloof dat alleen maar in de hoofden van gelovigen bestaat. Het wordt beschreven in boeken en bijeenkomsten worden gehouden in moskeeën, maar die kunnen ook geen veroveringen doen;
  • er komen fundamentalisten en shari’a voor bij alle traditionele gelovigen zoals moslims, joden en christenen (alleen de namen verschillen). Ook zijn er onder alle gelovigen mensen die vinden dat de oude wetten helemaal ingevoerd moeten worden;
  • terrorisme is terreur zaaien door angst en geweld. De oorzaak is complex en ook al zeggen islamitische terroristen dat zij het doen vanuit de islam, dan betekent dat nog niet dat overheden en burgers zich daar blind op moeten staren. De oorzaken moeten we misschien wel dichter bij huis zoeken, en dat is nooit comfortabel.

Ons voorstel

Ons voorstel is om meer betrouwbare informatie over de verschillende godsdiensten met elkaar te delen. Daarmee kunnen we op de lagere school beginnen, om er daarna ‘echte discussies’ over te voeren.