In de praktijk van het dagelijks leven lopen de verschillende aspecten nationaliteit, afkomst en geloof vaak door elkaar. Terwijl deze bij autochtone Nederlanders redelijk los van elkaar staan, vormen zij bij veel nieuwkomers vaste ingrediënten van één identiteit. In discussies over oorzaken, gevolgen en maatregelen kan dit verwarrend werken. Wij denken dat zowel in het onderwijs als in het publieke debat veel meer duidelijkheid moet komen over deze aspecten en hoe ze kunnen samenhangen. 

Overzichtelijk?

Een voorbeeld: combinaties van nationaliteit, afkomst en geloof.

Nationaliteit Afkomst Geloof Voorbeeld persoon
Egyptenaar Arabier moslim Hashim is een Egyptische Arabier die de islam aanhangt
Algerijn Arabier moslim Fatima is een Algerijnse Arabische die de islam aanhangt
Egyptenaar Arabier christen Musa is een Egyptische Arabier die het christendom aanhangt
Egyptenaar Koptisch koptisch-christelijk Musa is een Egyptische Kopt die het christendom (variant: koptisch geloof) aanhangt
Israëli Joods jood Sam is een Israëli van Joodse komaf die actief zijn joodse geloof belijdt
Israëli Grieks orthodox-christelijk Johannes is een Israëli van Griekse komaf en orthodox christelijk
Israëli Arabier moslim Hisham is een Israëli van Arabische komaf die moslim is; en homo

NB: deze indeling is natuurlijk kunstmatig en te eenvoudig. De werkelijkheid is nog veel complexer door alle stromingen in de genoemde godsdiensten en de gemengde huwelijken die door alle eeuwen hebben plaatsgevonden. Maar toch is het belangrijk rekening te houden met deze verschillende aspecten.

Scheiding van kerk en staat?

Het lastige is dat, ook als alle partijen het erover eens zouden zijn, de toepassing verschilt. Bij veel mensen die nu naar Nederland komen en bij de soms al generaties in Nederland wonende moslims, bijvoorbeeld, zijn deze aspecten namelijk veel meer met elkaar verbonden. En er horen, als het even kan, nog andere kenmerken bij, zoals een goed burger zijn en hetero zijn, en dus kinderen willen. In Egypte in de jaren 90 was een Europeaan dus ook christen en natuurlijk hetero. Een Egyptische vriend was getrouwd, maar nogal homo maar dat zei niemand. Hij had gewoon ‘nog geen vrouw gevonden’. Een andere familie was joods, maar dat zag je alleen binnenshuis.

Verwarrend

Het is daarmee heel anders dan bij veel autochtone Nederlanders waar deze zaken meer gescheiden zijn en waar tegelijkertijd makkelijker voor bijv. homoseksualiteit uitgekomen kan worden.

Het wordt verwarrend als iemand zelf claimt dat hij of zij iets zegt, doet of zelfs afdwingt vanuit zijn geloof, terwijl het in feite een nationaliteits-issue is. Neem bijvoorbeeld de kwestie Turkije en moslims, waar deze aspecten flink door elkaar lopen. Of vrouwenbesnijdenis dat een oost-Afrikaanse oorsprong heeft bij verschillende bevolkingsgroepen met verschillende religies.

En dat geldt ook voor het spreken over elkaar. In Nederland zeggen we bijvoorbeeld wel ‘moslim-jongeren’ vallen mensen lastig in X, maar niet ‘christelijke jongeren’ belagen een AZC in gemeente Y.