Skip to main content

Wat is dé islam of hét jodendom?

Er zijn veel misverstanden over de islam, maar ook over andere godsdiensten. In recente discussies over migratie, terrorisme, integratie wordt ‘de islam’ voorgesteld als iets wat zelfstandig iets kan doen of veroorzaken. Dat is niet het geval. Gebrek aan kennis over de islam en geloof in het algemeen komen veel voor. En ook de verwarring en vermenging van aspecten als afkomst, geloof en nationaliteit speelt een rol, zowel bij een deel van de gelovigen als bij buitenstaanders. Dit geldt voor alle godsdiensten. Ons voorstel is om meer betrouwbare informatie over de verschillende godsdiensten met elkaar te delen. Daarmee kunnen we op de lagere school beginnen, om er daarna ‘echte discussies’ over te voeren. 

Misverstanden

Er zijn veel misverstanden over islam, maar ook over andere godsdiensten. En er is ook verwarring over aspecten als afkomst, geloof en nationaliteit (verder lezen). Dit geldt voor alle godsdiensten. Wat wij als typisch islamitisch zien of als iets dat vooral bij moslims voorkomt (positie van vrouwen, fundamentalisme e.a.), komt ook voor bij christenen en joden en andere gelovigen. Ook nu nog betekent ‘gereformeerd’ bijvoorbeeld voor veel mensen ‘streng gelovig’, terwijl er ook in de jaren zestig en zeventig al een grote verscheidenheid was aan zware en lichte varianten van gereformeerd-christelijke geloof.

Geloof of gelovigen

In recente discussies over migratie, terrorisme, integratie wordt ‘de islam’ voorgesteld als iets wat zelfstandig iets kan doen of veroorzaken. Dat is niet het geval. Een geloof leeft in de hoofden van de gelovigen. De concrete uitingen vindt men terug in gebouwen (kerken, moskeeën, synagogen e.a.), heilige boeken (Koran, Bijbel, Torah e.a.) en de grote verzamelingen eigen geschriften over het geloof. De heilige boeken zijn vaak voor velerlei uitleg vatbaar, en er zijn ook van alle heilige boeken verschillende versies (handschriften) bekend. De teksten die gelovigen nu gebruiken zijn daarmee altijd het resultaat van beslissingen die gelovigen later hebben genomen. Bij Torah en Qur’an zijn dit bijvoorbeeld beslissingen over de klinkers, die niet in de oorspronkelijke teksten stonden. Die beslissingen zijn interpretaties, en daarover kun je dus van mening verschillen, hoe zorgvuldig die interpretaties ook zijn gedaan. Binnen de christelijke, joodse en islamitische geloofsgemeenschappen worden die discussies ook vanaf het begin tot de dag van vandaag gevoerd. En dan hebben we het nog niet eens over de vertaling naar het dagelijkse leven nu, in het Midden-Oosten of hier.

Het christendom of een richting binnen het christendom

Als je een christen vraagt of hij christen is, dan zal hij vaak antwoorden ‘ja, katholiek’, of ‘Jehova-getuige’, of Gereformeerd …  Veel moslims zullen eerder antwoorden ‘ik ben moslim’. Tegelijkertijd kent ‘de islam’ vele stromingen, niet alleen de bekendere Sunna en Shi’a islam, maar er zijn ook allerlei scholen en richtingen binnen de Sunna islam. En verder zijn er allerlei nationale verschillen. Tenslotte is er bij godsdiensten altijd een onderscheid tussen de officiële godsdienst en de godsdienst van de mensen zelf. In die laatste variant vindt de grootste vermenging plaats met plaatselijke gebruiken, verhalen, en ‘lokale heiligen’. Deze spelen spelen vaak een grote rol  in het leven van alle dag. Bekend zijn de rituelen rondom vruchtbaarheid en geboorte. Dit gebeurt allemaal altijd in alle godsdiensten, ook al zijn de officiële godsdiensten soms tegen.

Wie ben jij?

Consequentie is daarmee dat als iemand zeg: “ik doe dit omdat mijn joodse of christelijke geloof of de islam dat zegt”, dan is dat dus altijd gebaseerd op de versie van het geloof die hij of zij aanhangt. En die versie is het resultaat van een lange reeks beslissingen, die in het verleden (meestal door mannen) genomen zijn. En dat geldt voor alle gelovigen en alle heilige boeken en andere geschriften. Daarmee is het voor die gelovigen niet minder waar of minder noodzakelijk, maar de basis is dus altijd erg specifiek. In een gesprek met een gelovige kan het dus handig zijn om te vragen wat die basis precies is: Nederlandse moslim van Surinaamse afkomst, liberale Nederlandse jood, Nederlandse Jehova getuige?

De vlag is wel die van het geloof, maar is het ook de oorzaak?

Terrorisme is terreur zaaien door angst en geweld. De oorzaak is complex en ook al zeggen terroristen dat zij het doen vanuit de islam, dan nog betekent dat niet dat overheden en burgers zich daar blind op moeten staren. Het zijn bijv. vaak ongetrouwde jonge mannen in achterstandswijken die zich aanmelden. Of jonge mannen in landen waar de haat voor het ‘corrupte Westen’ sterk is. In beide gevallen leven deze mannen in sociale groepen waar de kennis over niet-moslims, de maatschappij in het algemeen etc. sterk gekleurd zijn. Het lid zijn van de groep en het aanhangen van de groepswaarheid zijn belangrijker dan veel Westerlingen zich kunnen voorstellen. Het is erg moeilijk je daarvan los te maken. Het heeft namelijk veel meer consequenties dan gewoon een andere mening hebben. Dit speelt bij radicale moslim jongeren, maar bijv. ook in de staat Israël, waar de staat actief optreedt tegen ‘verraders’ met een andere mening.

De oorzaak is dus complex en ook al zeggen islamitische terroristen dat zij het doen vanuit de islam, dan nog betekent dat niet dat overheden en burgers zich daar blind op moeten staren. De oorzaken moeten we misschien wel dichter bij huis zoeken, en dat is nooit comfortabel. Stel dat we geen achterstandwijken zouden hebben? Stel dat we ouders van jihad-gangers goed zouden begeleiden; hoe verloopt het dan met het jongere broertje van de jihad-ganger?

NB: daarmee worden wij geen ‘directe’ oorzaak, maar we hebben de omstandigheden wel laten ontstaan en groeien. En we kunnen er nu ook samen iets aan gaan doen.

Dus

  • de islam: kan Europa niet veroveren want het is een geloof dat alleen maar in de hoofden van gelovigen bestaat. Het wordt beschreven in boeken en bijeenkomsten worden gehouden in moskeeën, maar die kunnen ook geen veroveringen doen;
  • er komen fundamentalisten en shari’a voor bij alle traditionele gelovigen zoals moslims, joden en christenen (alleen de namen verschillen). Ook zijn er onder alle gelovigen mensen die vinden dat de oude wetten helemaal ingevoerd moeten worden;
  • terrorisme is terreur zaaien door angst en geweld. De oorzaak is complex en ook al zeggen islamitische terroristen dat zij het doen vanuit de islam, dan betekent dat nog niet dat overheden en burgers zich daar blind op moeten staren. De oorzaken moeten we misschien wel dichter bij huis zoeken, en dat is nooit comfortabel.

Ons voorstel

Ons voorstel is om meer betrouwbare informatie over de verschillende godsdiensten met elkaar te delen. Daarmee kunnen we op de lagere school beginnen, om er daarna ‘echte discussies’ over te voeren.

Nationaliteit, afkomst en geloof

In de praktijk van het dagelijks leven lopen de verschillende aspecten nationaliteit, afkomst en geloof vaak door elkaar. Terwijl deze bij autochtone Nederlanders redelijk los van elkaar staan, vormen zij bij veel nieuwkomers vaste ingrediënten van één identiteit. In discussies over oorzaken, gevolgen en maatregelen kan dit verwarrend werken. Wij denken dat zowel in het onderwijs als in het publieke debat veel meer duidelijkheid moet komen over deze aspecten en hoe ze kunnen samenhangen. 

Overzichtelijk?

Een voorbeeld: combinaties van nationaliteit, afkomst en geloof.

Nationaliteit Afkomst Geloof Voorbeeld persoon
Egyptenaar Arabier moslim Hashim is een Egyptische Arabier die de islam aanhangt
Algerijn Arabier moslim Fatima is een Algerijnse Arabische die de islam aanhangt
Egyptenaar Arabier christen Musa is een Egyptische Arabier die het christendom aanhangt
Egyptenaar Koptisch koptisch-christelijk Musa is een Egyptische Kopt die het christendom (variant: koptisch geloof) aanhangt
Israëli Joods jood Sam is een Israëli van Joodse komaf die actief zijn joodse geloof belijdt
Israëli Grieks orthodox-christelijk Johannes is een Israëli van Griekse komaf en orthodox christelijk
Israëli Arabier moslim Hisham is een Israëli van Arabische komaf die moslim is; en homo

NB: deze indeling is natuurlijk kunstmatig en te eenvoudig. De werkelijkheid is nog veel complexer door alle stromingen in de genoemde godsdiensten en de gemengde huwelijken die door alle eeuwen hebben plaatsgevonden. Maar toch is het belangrijk rekening te houden met deze verschillende aspecten.

Scheiding van kerk en staat?

Het lastige is dat, ook als alle partijen het erover eens zouden zijn, de toepassing verschilt. Bij veel mensen die nu naar Nederland komen en bij de soms al generaties in Nederland wonende moslims, bijvoorbeeld, zijn deze aspecten namelijk veel meer met elkaar verbonden. En er horen, als het even kan, nog andere kenmerken bij, zoals een goed burger zijn en hetero zijn, en dus kinderen willen. In Egypte in de jaren 90 was een Europeaan dus ook christen en natuurlijk hetero. Een Egyptische vriend was getrouwd, maar nogal homo maar dat zei niemand. Hij had gewoon ‘nog geen vrouw gevonden’. Een andere familie was joods, maar dat zag je alleen binnenshuis.

Verwarrend

Het is daarmee heel anders dan bij veel autochtone Nederlanders waar deze zaken meer gescheiden zijn en waar tegelijkertijd makkelijker voor bijv. homoseksualiteit uitgekomen kan worden.

Het wordt verwarrend als iemand zelf claimt dat hij of zij iets zegt, doet of zelfs afdwingt vanuit zijn geloof, terwijl het in feite een nationaliteits-issue is. Neem bijvoorbeeld de kwestie Turkije en moslims, waar deze aspecten flink door elkaar lopen. Of vrouwenbesnijdenis dat een oost-Afrikaanse oorsprong heeft bij verschillende bevolkingsgroepen met verschillende religies.

En dat geldt ook voor het spreken over elkaar. In Nederland zeggen we bijvoorbeeld wel ‘moslim-jongeren’ vallen mensen lastig in X, maar niet ‘christelijke jongeren’ belagen een AZC in gemeente Y.

 

Geloof en gelovigen

Godsdiensten in Nederland dragen bij aan onze samenleving; ook de islam. Het is een schande dat er parlementsleden zijn die gelovige moslim-Nederlanders willen terugsturen, uitsluiten en het beleven van hun geloof onmogelijk willen maken. Zelfs onze premier probeert daarin een stoer deuntje mee te blazen. Partij Bonte Koe heeft hierover een duidelijke mening. Nederlandse moslims zijn ‘onze moslims’ en zij horen dus bij Nederland. En praktisch gezien: een oplossing voor huidige problemen zal alleen werken als die oplossing samen met verschillende groepen wordt geformuleerd. De Nederlandse grondwet is daarbij altijd het fundament.

Waar nodig moeten er wel met religieuze organisaties concrete afspraken gemaakt worden over hun bijdrage aan de samenleving en integratie. En die afspraken moeten strak worden nageleefd. Overigens geldt dat dan voor alle religieuze organisaties, niet alleen islamitische.

Pro-godsdiensten en levensovertuigingen; ook de islam dus.

Wij zijn pro-godsdiensten en levensovertuigingen; ook de islam dus. Geloof is een ongelofelijk mooi iets, en gelovigen leveren een belangrijke bijdrage aan de cohesie van onze samenleving. Geloof geeft veel mensen zingeving, en verbindt hen rondom hun geloof.

Kennis maken

Veel mensen hebben een duidelijke mening over godsdiensten, met name de islam. Tegelijkertijd ontbreekt het vaak aan kennis over deze godsdiensten. En ook het onderscheid tussen godsdienst, afkomst en nationaliteit is vaak onduidelijk (Verder lezen). En ook al zegt een moslim of joodse gelovige bijvoorbeeld dat iets gebaseerd is op zijn godsdienst, dat betekent niet automatisch dat dat zo is. Veel vrouwonvriendelijke regels bijvoorbeeld zijn regionale gebruiken die gaandeweg bij het godsdienstig erfgoed en zelfs de officiële godsdienst zijn gaan horen. (Verder lezen). Partij Bonte Koe vindt dat kinderen vanaf groep 1 ‘maatschappijleer’ moeten krijgen, met lessen over verschillende afkomst, geloof en nationaliteit, en over discussiëren, feiten en meningen.

PVV, VVD en VNO-NCW

Wij vinden wat Geert Wilders zegt heel slecht voor de integratie in Nederland. Zijn ‘maatregelen’ zijn ook niet uitvoerbaar. Wel begrijpen wij dat PVV-stemmers het met hem eens zijn omdat hij hun ongenoegen het best verwoordt.

De anti-islampartij PVV is door VVD en CDA groot gemaakt door het gedoogkabinet. Het was ineens acceptabel geworden om het met de PVV eens te zijn. En ook nu sluit Rutte samenwerking met deze anti-islam partij PVV niet uit. Dat VVD met hen willen samenwerken is de grootste schande voor Nederland sinds de Tweede Wereldoorlog.

Maar ook het VNO-NCW vindt het bij de politieke realiteit horen dat ze lobbyen bij de PVV. De Nederlandse werkgeversverenigingen zeggen dus dat ze willen samenwerken met een partij die grote groepen Nederlanders uitsluit en doorlopend negatieve uitspraken doet over hun de identiteit en het geloof dat hun dierbaar is.

Wederzijds beledigen en cross-culturele communicatie

De laatste jaren is het (online) beledigen sterk in opkomst, en met name online lijken er geen grenzen te bestaan over wat men over anderen mag zeggen. Elders schrijven wij over vrijheid van meningsuiting vs. vrijheid van beledigen. Naast de ‘fight’ reactie in de beledigingen treedt ook de ‘flight’ en ‘fright’ reactie op: grote groepen Nederlanders doen niet meer aan discussies. Een aantal online redacties hebben vanwege de reaguurders de reactiemogelijkheden ingeperkt of zelfs verwijderd.

De discussie over vrijheid van meningsuiting is ineens van het koffiezetautomaat naar de huiskamers verhuisd, o.a. omdat een aantal moslims zich persoonlijk aangevallen voelt als hun Profeet belachelijk wordt gemaakt, of hun heilige boek. Sterker nog: er zijn mensen voor vermoord, zoals in Parijs naar aanleiding van cartoons. Voor veel mensen die al generaties lang in Westerse tradities zijn opgegroeid is dat vreemd. Toch is het niet onbegrijpelijk (dat is dus iets anders dan dat het daarmee is goed te praten).

Los van de vraag of het zuiver islamitisch is om zoveel waarde te hechten aan dit soort zaken, is er in ieder geval een cultureel verschil. In veel Midden-Oosten culturen, de Arabische landen en Israël, is de identiteit veel meer verweven met nationaliteit, afkomst en geloof. Dit zijn belangrijke pijlers die je ook niet los van elkaar kunt zien. Wat daarbij hoort is dat de groepswaarden erg belangrijk zijn, en soms belangrijker dan de individuele mening. Dat is niet slap of eng; dat is een andere sociale structuur dan wij gewend zijn. En dat is dus niet ‘islamitisch’ dat is ‘midden-oosters’. In Israël is ook duidelijk te zien dat het langzamerhand van individualistisch naar gemeenschappelijk-religieus gaat, bijv. in de reacties van de staat en religieuze leiders op landgenoten die kritiek hebben op de ‘staat Israel’.

Maar omdat eigen religieuze waarheden horen bij wie je bent als moslim, als Marokkaan en als Arabier, wordt je ook anders en meer geraakt. Als iemand Jezus beledigt ten overstaan van een christen, dan zal die boos zijn, het zielig vinden of wat dan ook. Maar het zal over het algemeen veel minder verbonden zijn met wie je bent als persoon, laat staan wie je bent als Nederlander van blanke West-Europese Germaanse komaf.

Als dominante cultuur zijn de autochtone bewoners gewend dat bepaalde beledigingen ‘moeten kunnen’ en zij voelen zich beknot in hun individuele vrijheid als iemand in hun ogen overtrokken reageert. De allochtone bewoner, eveneens Nederlander, kan zich aangetast voelen in wie hij is. Deze kan het ook meer voelen als belediging op de groep waar hij lid van is (vergelijk ook de reactie van Turkse Nederlanders op ontwikkelingen in de staat Turkije).

Dit is het terrein van de cross-culturele communicatie. Die is o.a. groot geworden vanuit de behoeften van het zakenleven om succesvol zaken te kunnen doen in het buitenland (welk buitenland dat ook is). Maar het is duidelijk dat er in Nederland ook veel meer aandacht voor nodig is. Als dominante cultuur kunnen veel autochtonen wel zeggen: ‘ja, zeg, dat doen wij al eeuwen zo’, maar dat is niet de slimste oplossing. Het feit is dat de samenstelling van dat ‘wij’ is veranderd, of mensen willen of niet. Dus moeten we weer leren wat die ander eigenlijk bedoelt, en hoe hij of zij het misschien wel op kan vatten. Als iemand dan een ander beledigt, dan weet hij in ieder geval hoe het aan kan komen.

Bedreigingen en moorden; terrorisme

Helaas zijn er gelovigen die claimen op basis van hun geloof te mogen of moeten doden. Deze terroristen dienen met alles wat wij in huis hebben opgespoord en vervolgd te worden. Ook in het Midden-Oosten wordt er gedood door groeperingen en staten die zelf in ieder geval het geloof als belangrijke reden noemen. Dus dat zal ook daar consequenties moeten hebben voor onze politieke en economische opstelling.

Anti-Integratie?

Daarnaast zijn er religieuze instellingen die, al dan niet gefinancierd door buitenlandse overheden, integratie bemoeilijken. Wij zijn voor samenwerking met de verschillende gelovigen om een manier van samen-leven te vinden in Nederland. Dat gesprek moet alleen wel echt en indringend en structureel gevoerd worden, en niet alleen bij incidenten of escalaties in binnen- en buitenland (Turkije, Syrië, Israël).

Overigens: scheiding kerk en staat

In Nederland wordt vaak gezegd dat wij ‘scheiding van kerk en staat’ hebben. Er resten ons nog wel wat zaken die we kunnen afmaken, om dat 100% te krijgen. Dat zou een goed idee zijn, om daar volstrekt helder over te kunnen zijn.

Voor het onderwijs kunnen we ons afvragen in hoeverre de staat moet toestaan dat leerlingen op basis van geloof gediscrimineerd mogen worden door de ‘bijzondere scholen’. Voor Partij Bonte Koe is dat geen halszaak. Als bijzondere scholen helpen bij integratie, dan is dat een goed idee.